กังหันน้ำพอเพียง และสหกรณ์น้ำ
2 ใน 10 ตัวอย่างโครงการเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียน
จากโครงการแคมป์สนุกคิดกับชินคอร์ป ปีที่ 8 ตอน “เยาวชนพอดี โรงเรียนพอเพียง”

                  แคมป์สนุกคิดกับชินคอร์ป ปีที่ 8 ได้น้อมนำแนวพระราชดำริปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และหลักการทรงงาน มาเป็นหลักในการสร้างสรรค์กิจกรรม ภายใต้แนวคิด “เยาวชนพอดี โรงเรียนพอเพียง” เปิดโอกาสให้นักศึกษา 500 คน จาก 20 มหาวิทยาลัยทั่วประเทศ ได้เรียนรู้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงอย่างถูกต้องและสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง โดยนำมาจัดทำโครงการตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงให้เกิดขึ้นใน 10 โรงเรียน 4 ภูมิภาค  เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมและยั่งยืน รวมทั้งสอดคล้องกับภูมิสังคมของชุมชนที่โรงเรียนตั้งอยู่ โดย 2 โครงการในภาคเหนือ ประกอบด้วย  “กังหันน้ำพอเพียง          จ.เชียงใหม่”   และ “สหกรณ์น้ำ จ.เชียงราย”

แนวคิด        “เรียนรู้ ... ด้วยเทคโนโลยีพอเพียง”

     “เทคโนโลยี” และ “สิ่งแวดล้อม” เป็นสมการขับเคลื่อนโลกที่ต้องมีความสมดุล การนำเทคโนโลยีมาใช้จัดการสิ่งแวดล้อมจึงจำเป็นต้องศึกษาอย่างถี่ถ้วน เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม สอดคล้องกับความต้องการใช้งาน และภูมิความรู้ของชุมชน เพื่อที่จะได้เทคโนโลยีที่ไม่สิ้นเปลือง นำไปสู่แนวทางการดำเนินโครงการ “กังหันน้ำพอเพียง” ของโรงเรียนบ้านแม่ตะไคร้ ที่นำ“เทคโนโลยี” และ“องค์ความรู้” ที่มีอยู่ในชุมชน มาพัฒนาเพื่อแก้ปัญหาน้ำเน่าเสียในบ่อเลี้ยงปลาของโรงเรียน

กระบวนการ

จากการลงพื้นที่ของนักศึกษา  พบว่า น้ำในบ่อเลี้ยงปลาของโรงเรียนมีสภาพปัญหาน้ำเน่าเสีย ทำให้เกิดความคิดในการแก้ไขปัญหา โดยน้อมนำแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และหลักการทำงานของกังหันน้ำชัยพัฒนา ที่นำแนวคิดมาจาก  “หลุก” อุปกรณ์วิดน้ำเข้านา ภูมิปัญญาชาวบ้านที่สามารถใช้ได้ดีกับสภาพน้ำเสีย มาประยุกต์ใช้ ในการวางแผนงานร่วมกับคณะครู  นักเรียน และชุมชน  เพื่อช่วยแก้ปัญหาน้ำเน่าเสีย จนพัฒนามาเป็นกังหันน้ำที่ทำจากเหล็ก และมีโซ่เป็นตัวกลไกเชื่อมระหว่างจักรยานกับกังหันน้ำทำให้เกิดแรงขับเคลื่อนจากแรงของผู้ที่ปั่นจักรยาน ซึ่งจะช่วยเพิ่มปริมาณออกซิเจนในบ่อปลา เพื่อคืนสมดุลให้กับน้ำ ทำให้น้ำไม่เน่าเสีย  รวมทั้งมีการนำพืชน้ำ อาทิ ต้นธูปฤาษี  ผักตบชวา มาปลูกลงในบ่อปลา  เพื่อช่วยดูดซับของเสีย และเป็นอาหารสำหรับปลา  หลังจากจากที่น้ำในบ่อปลามีคุณภาพดี และเหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำแล้ว จะมีการคัดเลือกพันธุ์ปลาที่มีคุณสมบัติเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมมาขยายพันธุ์ ให้มีปริมาณเพียงพอต่อความต้องการของบริโภคเป็นอาหารกลางวันในโรงเรียน และจำหน่ายให้กับชุมชน
นอกจากนี้ ยังปรับปรุงศาลากลางน้ำของโรงเรียนให้เป็น “ห้องเรียนเศรษฐกิจพอเพียง” เป็นแหล่งเรียนรู้ที่เป็นรูปธรรม และยั่งยืนเกี่ยวกับโครงการเศรษฐกิจพอเพียงต่างๆ ในโรงเรียน เช่น  การเลี้ยงปลา,  การเลี้ยงหมูหลุม การปลูกผักสวนครัว การเลี้ยงไก่ เป็นต้น  เพื่อให้นักเรียน  ชาวบ้าน และผู้ที่สนใจได้เรียนรู้ และนำข้อมูลดังกล่าวไปประยุกต์ใช้ในครัวเรือนของตัวเองได้

ประโยชน์ที่ได้รับ

“นักเรียน” และ “ชุมชน” สามารถนำ “องค์ความรู้” และ“นวัตกรรม” ที่ได้จากการประยุกต์ใช้สิ่งที่มีอยู่ในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์สูงสุดเพื่อพัฒนาอาชีพและงานของตนเอง รวมทั้งปลูกฝังการอนุรักษ์ธรรมชาติ “แบบพึ่งพาตนเอง”

แนวคิด        “น้ำ ... สายใยแห่งชีวิตบ้านสมานมิตร”
                 
       น้ำ...ปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิต แต่ชุมชนชาวอีสานอพยพในอำเภอเวียงชัย ต้องขาดแคลนน้ำดื่มที่สะอาดและต้องเสียค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำดื่มต่อปีเป็นจำนวนมาก  ซึ่งเป็นที่มาของโครงการ “สหกรณ์น้ำ” ของโรงเรียนบ้านสมานมิตร ที่นำ “ความรู้” ตามหลักวิชาการ ผสานกับ “ทรัพยากร” ที่มีอยู่ชุมชน มาสร้างระบบกรองน้ำอย่างง่ายเพื่อจำหน่ายน้ำให้กับชุมชน นำรายได้มาสร้างระบบผลิตน้ำดื่มมาตรฐานที่เพียงพอกับความต้องการของชุมชนโดย “ไม่ต้องพึ่งพิง” ปัจจัยจากภายนอก

กระบวนการ

จากการลงพื้นที่สำรวจข้อมูลของนักศึกษา พบว่า ชุมชนบ้านสมานมิตร ซึ่งเป็นชุมชนชาวอีสานที่อพยพมาอยู่ใน อ.เวียงชัย   จ.เชียงราย  ต้องประสบกับปัญหาขาดแคลนน้ำดื่มที่สะอาด และต้องเสียค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำดื่มต่อปีเป็นจำนวนมาก ทำให้นักศึกษาทั้ง 50 คน ได้วางแผนการดำเนินงานโดยน้อมนำแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำมาจัดทำโครงการร่วมกับคณะครู  นักเรียน และชุมชน เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพปัญหา และช่วยลดค่าใช้จ่ายของชาวบ้านในการซื้อน้ำดื่ม  เริ่มจากการที่นักศึกษานำน้ำจากแหล่งน้ำในโรงเรียนไปตรวจสอบคุณภาพน้ำตามหลักวิชาการ เพื่อดูว่าน้ำมีคุณภาพที่เหมาะสมในการนำมาทำน้ำดื่มหรือไม่ หลังจากนั้นจะคิดค้นระบบ หรือเทคโนโลยีที่จะนำมาใช้ในการสร้าง “ระบบกรองน้ำ”  อย่างง่ายที่เหมาะสมและถูกสุขลักษณะ โดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน รวมทั้งได้จัดตั้ง “สหกรณ์น้ำ” ขึ้น เพื่อกระจายน้ำดื่มสู่ชุมชน รวมถึงหากมีเหลือจะได้นำน้ำมาจำหน่าย และนำรายได้จากการจำหน่ายมาพัฒนาระบบผลิตน้ำดื่มที่เพียงพอกับความต้องการของชุมชน นำมาเป็นกองทุนการศึกษาของนักเรียน และใช้พัฒนาคุณภาพของการผลิตน้ำดื่มให้ดียิ่งขึ้น

ประโยชน์ที่ได้รับ

ก่อให้เกิด  “กระบวนการเรียนรู้” ร่วมกันของเยาวชน โรงเรียน และชุมชน ในการสร้าง “นวัตกรรมแบบพึ่งพาตนเอง” ที่ตอบสนองความต้องการพื้นฐานของชุมชน นำไปสู่ “เครือข่ายความร่วมมือ” อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

เพื่อให้การดำเนินงานทั้ง 2 โครงการเกิดประสิทธิผลสูงสุด  บริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ได้มอบทุนดำเนินโครงการเบื้องต้น และทุนพัฒนาโครงการต่อเนื่องโรงเรียนละ 80,000 บาท  เพื่อให้โครงการดังกล่าวสามารถสร้างประโยชน์อย่างแท้จริงต่อเยาวชน โรงเรียน ชุมชน อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน  พร้อมทั้งจะได้ติดตามผลการดำเนินงาน กับเผยแพร่องค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์ต่อไป  

แคมป์สนุกคิดกับชินคอร์ป
โอกาสในการเรียนรู้ และคิดอย่างสร้างสรรค์

สำนักกิจกรรมสัมพันธ์ บมจ.ชิน คอร์ปอเรชั่น
โทร.02-299-5191 , 02-299-5498-9   E-mail : pr-shin@shincorp.com
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
ข้อมูลประกอบ : โรงเรียนบ้านแม่ตะไคร้ อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่ มีพื้นที่ครอบคลุม 1 ตำบล 4 หมู่บ้าน
เปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาล 1 – ประถมศึกษาปีที่ 6 (นักเรียน 97 คนและ ครู 8 คน) 
ชุมชนโดยรอบบริเวณโรงเรียน มีประชากร 1,100 คน 400 ครัวเรือน 4 หมู่บ้าน มีอาชีพ เกษตรกรและรับจ้าง    

ข้อมูลประกอบ : โรงเรียนบ้านสมานมิตร อ.เวียงชัย จ.เชียงราย มีพื้นที่ครอบคลุม 1 ตำบล 17 หมู่บ้าน
เปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาล 1 – ประถมศึกษาปีที่ 6 (นักเรียน 65 คน และครู 5 คน) 
ชุมชนโดยรอบบริเวณโรงเรียน มีประชากร 650 คน 168 ครัวเรือน 17 หมู่บ้าน มีอาชีพ เกษตรกรและรับจ้าง